Geert Mak – de geschiedverteller achter Wisselwachter, In Europa en Jorwerd

Geert Mak (Vlaardingen, 4 december 1946) geldt als een van de invloedrijkste non-fictieschrijvers van Nederland. Met titels als Hoe God verdween uit Jorwerd, De eeuw van mijn vader en In Europa bracht hij geschiedschrijving naar een breed lezerspubliek. In april 2025 verscheen Wisselwachter, een 624 pagina’s tellend boek over Amerika en Europa in de jaren 1933–1945, dat wekenlang op nummer 1 stond in de Bestseller 60. In november 2025 ontving Mak in Wenen de Jean Améry-prijs voor Europese essayistiek.

Wie op internet zoekt naar ‘Gerard Mak’ in combinatie met boeken of schrijverschap, bedoelt vrijwel altijd Geert Mak. Er bestaat een andere auteur genaamd Gerard Mak, die onder meer over het dorp Wormer publiceerde, maar dat is een andere persoon.

Van gereformeerd predikantsgezin naar De Groene Amsterdammer

Mak groeide op in Leeuwarden als jongste van zes kinderen van de gereformeerde predikant Catrinus Mak en Geertje van der Molen. Die familiegeschiedenis – de Japanse krijgsgevangenschap van zijn vader in Birma, de interneringskampen van zijn moeder en twee broers in Nederlands-Indië – zou hij later indringend beschrijven in De eeuw van mijn vader (1999).

Na het Gereformeerd Gymnasium in Leeuwarden studeerde hij rechten en sociologie aan de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam. Van 1970 tot 1972 werkte hij als fractiemedewerker van de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) in de Tweede Kamer. Kort daarna doceerde hij staatsrecht en vreemdelingenrecht aan de Universiteit Utrecht. In 1975 stapte hij over naar De Groene Amsterdammer, waar hij tien jaar lang schreef over stedelijke vraagstukken, immigratie en de kraakbeweging. Vanaf 1985 volgden medewerkerschap bij NRC Handelsblad en de buitenlandredactie van VPRO-radio, waar hij reisreportages maakte vanuit de Verenigde Staten, Azië en de uiteenvallende Sovjet-Unie.

De boeken van Geert Mak – drie thema’s door één oeuvre

Maks oeuvre telt ruim vijfentwintig titels, maar wordt gedragen door drie terugkerende thema’s: Amsterdam, het Europese continent en de spanning tussen het grote historische verhaal en het alledaagse, menselijke detail.

De Amsterdamreeks begon in 1992 met De engel van Amsterdam, een anatomie van de hoofdstad in portretten. Een kleine geschiedenis van Amsterdam (1995) volgde, later Het stadspaleis (1997) over het Paleis op de Dam, en in 2016 De levens van Jan Six, over de 17e-eeuwse patriciër wiens portret door Rembrandt nog altijd in het familiehuis aan de Amstel hangt.

Met Hoe God verdween uit Jorwerd (1996) brak hij nationaal door. Het boek beschrijft de stille teloorgang van een Fries boerendorp en won de Henriette Roland Holst-prijs. Het trok zoveel bezoekers naar Jorwerd dat er literair toerisme ontstond. In 2021 verscheen een herziene Friese editie onder de titel Hoe’t God ferdwûn út Jorwert.

De Europareeks vormt de kern van zijn internationale reputatie. In Europa (2004), het verslag van een reis door het hele continent langs de sporen van de twintigste eeuw, werd in meer dan vijftien talen vertaald en verfilmd tot een 35-delige VPRO-televisieserie. Met Grote verwachtingen (2019, uitgebreid in 2021) schreef hij het vervolg: Europa van 1999 tot de coronapandemie. Reizen zonder John (2012) bood de Amerikaanse variant: een reis door de Verenigde Staten in de voetsporen van John Steinbeck.

Wisselwachter – het nieuwe boek over Roosevelt en Harry Hopkins

Wisselwachter. Amerika-Europa, 1933–1945 verscheen op 17 april 2025 bij uitgeverij Atlas Contact. Centraal staat Harry Hopkins, een welzijnswerker uit Iowa die opklom tot de belangrijkste adviseur van president Franklin D. Roosevelt. Via Hopkins beschrijft Mak de New Deal, de Amerikaanse oorlogsindustrie en de onderhandelingen met Churchill en Stalin die de geallieerde overwinning mogelijk maakten.

Naast de geopolitiek vertelt het boek het persoonlijke verhaal van de bewoners van het Witte Huis: Eleanor Roosevelt en haar vriendinnen, de secretaresse Missy LeHand – door Mak ‘de tweede echtgenote van de president’ genoemd – en het dochtertje van Hopkins, dat als zevenjarig meisje eenzaam door de gangen van het presidentiële huis liep.

Mak werkte vier jaar aan het boek, grotendeels vanuit de pastorie in Jorwerd en zijn appartement aan de Amsterdamse Nieuwmarkt. In een uitgebreid interview met Libris noemde hij de actualiteit ‘onontkoombaar’: ‘De dreiging die nu in de lucht hangt, begint pijnlijk te lijken op die van toen.’ Trouw schreef dat Mak ‘een aanstekelijke verteller is die de persoonlijke en de grote geschiedenis slim met elkaar vervlecht’. Vrij Nederland noemde het ‘een steengoed boek’. De Vlaamse Standaard loofde hoe hij ‘moeiteloos goochelt met het politieke en het persoonlijke’. Na verschijning stond Wisselwachter wekenlang op nummer 1 in de Bestseller 60, zowel als paperback als in hardcover.

Een publieke stem – van Jorwerd tot migratiedebat

Mak is niet alleen geschiedschrijver maar ook publiek intellectueel. In 1990 was hij medeoprichter van het Fonds voor Bijzondere Journalistieke Projecten en van het tijdschrift Atlas, voorloper van uitgeverij Atlas Contact. Tussen 2000 en 2003 bekleedde hij als bijzonder hoogleraar de Wibautleerstoel voor grootstedelijke vraagstukken aan de Universiteit van Amsterdam.

Na de moord op Theo van Gogh in november 2004 schreef hij het pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid (verschenen in februari 2005), een pleidooi tegen wat hij noemde ‘de handel in angst’. Het pamflet bracht heftige reacties op gang en maakte Mak tot een omstreden figuur in het integratiedebat. In 2024 sprak hij zich in De Telegraaf opnieuw uit over migratie en bekritiseerde hij GroenLinks-PvdA: ‘Bij GL en PvdA mag je migratie bijna niet noemen.’ Die uitspraken pasten in een patroon waarin Mak zich steeds nadrukkelijker mengde in het politieke debat, terwijl critici hem verweten van standpunt te zijn verschoven.

Afscheid van Jorwerd

Rond de verschijning van Wisselwachter werd bekend dat Mak de pastorie in Jorwerd te koop had gezet. Het rijksmonument aan de Sluytermanwei, gekocht in 2017 voor 695.000 euro en grondig gerestaureerd, stond in het najaar van 2024 op Funda voor 995.000 euro. Mak verklaarde in het Libris-interview: ‘Als de tachtig aan de horizon opdoemt, moet je realistisch zijn.’ Het huis en de tuin vroegen meer onderhoud dan hij en zijn vrouw konden bijbenen. Sindsdien woont hij volledig in Amsterdam, aan de Nieuwmarkt.

Het afscheid was opmerkelijk: het dorp waarmee hij dertig jaar eerder nationaal doorbrak, liet hij achter. Omroep Leeuwarden kopte: ‘Hoe Geert Mak verdwijnt uit Jorwert.’ Mak zelf noemde het nuchter. Hij had altijd ‘op twee ijsschotsen geleefd’ en was, naar eigen zeggen, ‘als het erop aankomt een stadsmens’.

Mietsie Ruiters, kinderen en privéleven

Geert Mak is getrouwd met Mietsie Ruiters. Volgens het Kritisch Lexicon van de Moderne Nederlandstalige Literatuur (DBNL) was Mak van 1969 tot 1979 eerder getrouwd; sinds 1992 leven hij en Ruiters samen. In een NRC-interview uit 2014 vermeldde de krant dat het paar twee kinderen en vijf kleinkinderen heeft. Mak sprak in een eerder Volkskrant-interview over ‘de kinderen van Mietsie’ en noemde zichzelf ‘een van de opa’s’ – waaruit blijkt dat het niet zijn biologische kinderen betreft maar die van Ruiters.

Ruiters speelt volgens Mak een actieve rol bij zijn schrijfwerk. Ze leest mee als ‘doorsnee lezer’ en signaleert wanneer passages te technisch worden. Over verdere details van het privéleven is in openbare bronnen weinig te vinden. Mak heeft geen publiek socialmediaprofiel.

Prijzen en erkenning

Mak ontving in de loop van zijn carrière tientallen onderscheidingen. De belangrijkste zijn de Leipziger Buchpreis zur Europäischen Verständigung (2008) voor In Europa, de Prins Bernhard Cultuurfondsoeuvreprijs (2017) uitgereikt door koningin Máxima, de Gouden Ganzenveer (2015), eredoctoraten van de Open Universiteit (2004) en de Westfälische Wilhelmsuniversität Münster (2014), het Franse Légion d’honneur, en de Medaille Charlemagne voor Europese media van de stad Aken (2021). In november 2025 kwam daar de Jean Améry-prijs voor Europese essayistiek bij, ter waarde van 12.000 euro. Mak doneerde het volledige bedrag aan het PEN Emergency Fonds voor bedreigde schrijvers.

Wat komt er nog?

Na Wisselwachter verklaarde Mak geen nieuw groot project in gedachten te hebben. ‘Ik heb mijn eieren gelegd,’ zei hij tegen Libris. Hij wil een jaar reizen zonder concreet doel en sluit ‘iets kleins’ niet uit, maar aan een volgend boek van vergelijkbare omvang begint hij naar eigen zeggen niet meer. ‘Straks word ik ziek of krijg ik kortsluiting in mijn kop. Als je tegen de tachtig loopt, besef je: er is meer in het leven dan presteren.’

Meer Blogs: Amber Yuusef

Bronnen: geertmak.nl | Atlas Contact | DBNL – Kritisch Lexicon | Libris – interview Wisselwachter | Boekenkrant – Jean Améry-prijs